Respiratuar Sinsityal Virus (RSV) Nedir?
Respiratuvar Sinsityal Virüs(RSV) daha çok 2 yaş altındaki çocuklarda olmak üzere, her yaş grubundaki kişide akut solunum yolu enfeksiyonuna yol açan bir virüstür. Diğer solunum yolu virüsleri gibi RSV’e bağlı enfeksiyonlar da ülkemizin bulunduğu, Kuzey yarı kürede en sık Ocak-Şubat olmak üzere, Ekim ayından Mayıs ayına kadar görülür (1). Ancak Covid-19 pandemisi sonrası hastalığın görülme zamanı için klasik mevsimsel dağılım değişmiştir. Muhtemelen pandemide uygulanan sosyal izolasyon, maske, el hijyeni gibi önlemlerle RSV enfeksiyonunun kişiden kişiye bulaşı ve görülme olasılığı azalmış, bunun sonucu etkene karşı duyarlılık artmıştır. İzolasyon kurallarının da kalkmasıyla beklenen tarihten önce bu etkene bağlı üst solunum yolu enfeksiyonu salgını görülmeye başlanmıştır.
RSV’ye bağlı üst solunum yolu enfeksiyonları en sık çocukluk çağında görülür, yaşam boyu tekrarlayabilir. Genellikle yenidoğan döneminde ciddi seyredebilirken, sonrasında karşılaşıldığında hastalık ciddiyeti azalır. Ancak yetişkinlerde de bazı durumlarda bu etkene bağlı alt solunum yolu enfeksiyonu görülebilir, hastaneye yatışa, hatta ölüme neden olabilir (2). Aşağıda alt solunum yolu enfeksiyonu şeklinde seyretme olasılığının yüksek olduğu gruplar mevcuttur (3);
- Çevresinden alma riskinin artması nedeniyle, RSV enfeksiyonunun sık görüldüğü mevsim döneminde doğan, 6 aydan küçük bebekler
- Kistik fibroz gibi kronik akciğer hastalığı olan çocuklar
- 35 gebelik haftasından erken doğanlar
- Kalıtsal kalp hastalığı olan bebek ve çocuklar
- Sigara dumanına maruz kalan bebekler
- Down sendromu olan çocuklar
- Sosyoekonomik durumu düşük aileye sahip, bakım şartları kötü olan 5 yaş altı çocuklar
- Astım hastası olanlar
- Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar
- Kardiyopulmoner hastalığı olan yetişkinler
- 2500 metre ve üstü yüksekte yaşayanlar
- Kronik akciğer hastalığı olan veya fonksiyonel bozukluğu olan yaşlılar
- Bakım evinde kalanlar
Bunların yanı sıra bazı kişilerin genetik olarak ciddi hastalığa yatkın oldukları gösterilmiştir, ayrıca virüsün alt tipine göre de hastalığın ciddiyeti veya salgın yapabilme özelliği değişebilir.
Virüs öksürük, hapşırma, burun akıntısı gibi durumlarla yayılan damlacıkların ağız, burun veya göz mukozasından alınması ile bulaşır. Etkenin enfekte kişiden yayılım süresi kişinin özelliklerine bağlı olmakla birlikte, ortalama 11 gün sürdüğü çalışmalarda gösterilmiştir. Virüs çok uzun süre el ve yüzeylerde bulunur. Bu nedenle el hijyenine uyum ve temas önlemleri etkenin yayılmasını engellemede önemlidir. Hastalık belirtileri etken alındıktan sonra ortalama 4-6 gün içinde ortaya çıkar. Etkene karşı kalıcı bağışıklık sağlanmaz, tekrar tekrar görülebilir. Ancak yüksek antikor düzeyinde sonraki geçirilen RSV enfeksiyonları daha hafif seyreder. Anneden anne karnında geçen antikorlar bebeği tam anlamıyla korumasa da hastalığın ilk 6 ayda sadece üst solunum yolunda sınırlı kalmasında yardımcı olur. Annenin gebeliğin 3. döneminde RSV’ye karşı aşılanması süt çocuğu döneminde ciddi enfeksiyondan bebeği korumaktadır. Etken öncelikle solunum yoluna yerleşir, ancak nadiren karaciğer, beyin omurilik sıvısı veya perikardiyal sıvıda da bulunduğu gösterilmiştir. Hastalık çocuk ve iki yaş altında üst solunum yolu enfeksiyonu ve bronşiolit denen tablo şeklinde görülebilir (4). Yetişkinlerde daha çok burun akıntısı, gözde kızarıklık, öksürük, nezle semptomları ile seyreden üst solunum yolu enfeksiyonu olarak görülür. Sinüzit bulguları daha yoğundur. Yaşlılarda trakeobronşit, pnömoniye veya astım, KOAH ataklarının artmasına neden olabilir. Hastalarda kısa süreli hava yolu reaktivasyonuna neden olabilir. Sık öksürük, nefes almada zorluk gibi tablolara neden olabilir. Hastalar kalp yetmezliği, aritmi, akut koroner sendrom gibi durumlarla komplike olduğu için hastaneye yatırılabilir. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde RSV’ye bağlı solunum yetmezliği nedeniyle ölüm görülebilir (3).
Tanı için üst solunum yolu enfeksiyonu tablosunda özellikle RSV açısından test istemeye gerek yoktur. Ancak etkeni diğer grip, Covid-19 gibi tablolardan ayırt etmek için veya enfeksiyon kontrolünde gerekli ise veya tedavi vermek gerekirse, bunun yanı sıra özellikle yetişkinlerde alt solunum yolu enfeksiyonunda veya astım atağında, KOAH atağında artış halinde benzer etkenler de aynı tabloyu yapabileceği için etkeni tespit etmek gerekebilir.Tanıda en sık nazofarengeal yani burun ve boğazdan sürüntüyle veya nazal yıkamayla örnek, entübe edilmiş veya bronkoskopi yapılan hastalarda bronkoalveolar lavaj ile örnek alınır. Genelde Polimeraz zincir reaksiyonu yani PCR’a dayalı tetkikler yapılır. Eğer bu testi yapma imkanı yok ise hızlı antijen testleri kullanılabilir (1).
Tedavi genellikle destek ve semptomatik tedavidir. Eğer viral enfeksiyon sonrası özellikle astımı olanlarda bronşial hiperreaktivite gelişir ise glukokortikoid ve bronkodilatör yardımcı olabilir. RSV enfeksiyonu için özellikle kanıtlanmış tedavi mevcut değildir. Riskli durum ve ciddi hastalarda hastaya göre karar verilmektedir. Gözlemsel çalışmalarda ribavirin, palivizumab, nirsevimab ve /veya steroid ile yapılmış çalışmalar mevcuttur. Bazı çalışmalarda oral veya inhale ribavirin etkinliği gösterilmiştir. Ancak rutin olarak ribavirin önerisi yoktur. Eğer ribavirin kullanıldıysa tedavi tamamlandıktan kadınların 9 ay boyunca, ribavirin kullanan erkeklerin eşlerinin de 6 ay gebelikten kaçınması önerilir. RSV enfeksiyonunda diğer ilaçlarla birlikte IV immün globülin kullanılabilir.
RSV Aşısı: Amerikan ilaç ve Gıda Dairesi (FDA) 2023 yılında, 60 yaş ve üstü için RSV’ye bağlı alt solunum yolu enfeksiyonu gelişimini engellemek için rekombinant adjuvan RSV aşısını, ayrıca nonadjuvan rekombinan RSV aşısı da (RSVPreF) onaylamıştır (5). CDC (Amerikan Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezi) bu aşıların uygulanmasını kişinin yukarıda tarif ettiğimiz risk durumları, etkene maruziyet olasılığı gibi durumları göz önüne alınarak doktoruyla ortak kararına bırakmıştır. Aşı için uygun zaman RSV sezonundan önce tek dozdur. Ancak Covid-19 salgını ile klasik mevsimsel dağılım zamanı bozulduğu için uygun kişilere her zaman aşı önerilebilir. RSV ve mevsimsel influenza aşısı aynı anda uygulanabilse de, uygulanan kişide koruyucu antikor titrelerinin azalma olasılığı, lokal veya sistemik reaksiyon olasılığının artabileceği unutulmamalıdır. Diğer aşılarla birlikte uygulanabilirliğine dair veriler yeterli değildir. Aşı içeriğindeki maddelerden birine karşı ciddi alerjik reaksiyonu olanlara önerilmez. Aşı yaptırmayı planladığı tarihte orta veya ciddi derecede akut enfeksiyonu olanlarda uygulama geciktirilmelidir (6). Bebeklerde ciddi RSV enfeksiyonunu önlemek için, RSV’nin sık görüldüğü dönemde 32-36. gebelik haftasındaki kadınlara RSVpreF aşısı veya RSV sık görülen mevsim boyunda 8 aylıktan küçük olan bebeklere o sezon için geçerli nirsevimab immünizasyonlarından biri önerilebilir. RSVpreF aşısı için erken doğum veya annenin hipertansif hastalığı gibi riskleri olabilir (7).
Sonuç olarak RSV enfeksiyonu özellikle yeni doğan ve bazı yetişkinlerde zatürre gibi alt solunum yolu enfeksiyonuna yol açarak ciddi seyredebilecek solunum yolu virüsüdür. Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmada el hijyeni, burun akıntısı, boğaz ağrısı, hapşuruk, kas ağrısı gibi üst solunum yolu enfeksiyonu, nezle semptomları olanların maske kullanması, topluma hastalık süresince daha az karışması önemlidir. Henüz yeni uygulamaya başlanan RSV aşısı için riskli kişilerde hekim ve hasta görüşüyle ortak karar vererek uygulamak korumada yardımcı olabilir.
Sağlıklı günler dileriz.
KAYNAKLAR
- Edward E. Walsh, Caroline Breese Hall, Chapter 160 – Respiratory Syncytial Virus (RSV), Editor(s): John E. Bennett, Raphael Dolin, Martin J. Blaser. In Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases (Eighth Edition),W.B. Saunders, 2015, Pages 1948-1960.e3, ISBN 9781455748013, https://doi.org/10.1016/B978-1-4557-4801-3.00160-0.
- Lee, N., Lui, G. C., Wong, K. T., Li, T. C., Tse, E. C., Chan, J. Y., Yu, J., Wong, S. S., Choi, K. W., Wong, R. Y., Ngai, K. L., Hui, D. S., & Chan, P. K. (2013). High morbidity and mortality in adults hospitalized for respiratory syncytial virus infections. Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America, 57(8), 1069–1077. https://doi.org/10.1093/cid/cit471
- Walsh, E. E., Peterson, D. R., & Falsey, A. R. (2004). Risk factors for severe respiratory syncytial virus infection in elderly persons. The Journal of infectious diseases, 189(2), 233–238. https://doi.org/10.1086/380907
4.RSV infeksiyonları. Mustafa Hacmustafaoğlu. ANKEM Derg 2014;28(Ek 2):33-44
5.RSV ACIP Vaccine Recommendations. https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/acip-recs/vacc-specific/rsv.html
6.Melgar M, Britton A, Roper LE, et al. Use of Respiratory Syncytial Virus Vaccines in Older Adults: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices — United States, 2023. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2023;72:793–801. DOI: http://dx.doi.org/10.15585/mmwr.mm7229a4
- Fleming-Dutra KE, Jones JM, Roper LE, et al. Use of the Pfizer Respiratory Syncytial Virus Vaccine During Pregnancy for the Prevention of Respiratory Syncytial Virus–Associated Lower Respiratory Tract Disease in Infants: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices — United States, 2023. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2023;72:1115–1122. DOI: http://dx.doi.org/10.15585/mmwr.mm7241e1
Doç. Dr. Esra KAZAK
Bursa Uludağ Üniversitesi Hastanesi
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD.
